Jaśkowa Dolina słynie z fantazyjnych budynków wzniesionych na przełomie XIX i XX wieku – okazałe wille stawiali tam sobie ówcześni gdańscy milionerzy. Jedna z nich, oznaczona dziś adresem Stanisława Pawłowskiego 3, wcale nie jest najokazalsza – do takich zapewne należy sąsiadująca z nią willa Henkenhafa – jednak wiąże się z nią niezwykła historia, kluczem do której jest pewien detal na elewacji.

Eklektyczną willę z szachulcową konstrukcją poddasza przy ówczesnej ul. Parkowej (Parkweg) oddano do użytku – o czym informuje umieszczona na elewacji data – w 1899 roku:

Willa przy ul. Stanisława Pawłowskiego 3

Jej inwestorem był Heinrich Hevelke, przedsiębiorca z branży ubezpieczeniowej. Nazwisko brzmi znajomo? Słusznie, Heinrich był potomkiem – w siódmym pokoleniu – słynnego gdańskiego astronoma Johanna Hevelke (łac. Johannes Hevelius), w polskiej historiografii znanego pod nazwiskiem Jan Heweliusz (1611-1687). Heinrich umieścił na elewacji swój herb rodzinny: żurawia stojącego na lewej nodze, a w uniesionej prawej trzymającego okrągły kamień; ten sam motyw powtarza się na ukoronowanym hełmie:

Herb rodziny Hevelke na elewacji willi przy ul. Stanisława Pawłowskiego 3

Herb wygląda tak samo, jak ten umieszczony na posadzkowej płycie nagrobnej słynnego astronoma w kościele św. Katarzyny w Gdańsku:

Płyta nagrobna Jana Heweliusza z rodzinnym herbem oraz cytatem z Apokalipsy św. Jana (fot. 1bumer/Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Jan Heweliusz zaczął posługiwać się nim najpóźniej w 1641 roku, natomiast po uzyskaniu szlachectwa od polskiego króla Jana Kazimierza w 1660 roku dodał do niego koronę. Oto jego przedwojenna rekonstrukcja:

Przedwojenna rekonstrukcja herbu rodziny Hevelke zamieszczona w książce Danziger Wappenwerk

Jak widać, potomkowie astronoma z dumą posługiwali się tym herbem.

A kim był Heinrich Hevelke? Urodzony w Gdańsku w 1853 roku był trzecim dzieckiem Heinricha Hevelke (seniora), pastora z kościoła św. Bartłomieja. Uczył się w szkole św. Jana, potem kontynuował naukę zawodu kupca i założył własną firmę ubezpieczeniową. W 1888 roku poślubił Luise Kröcher (ur. 1858), z którą miał trzech synów: Otto-Heinza (ur. 1889), Alfreda (ur. 1892) oraz Güntera (1894). Dwaj pierwsi zginęli na frontach I wojny światowej. Günter, absolwent wrzeszczańskiego Realgymnasium oraz tutejszej politechniki, pracował na stanowisku państwowego inspektora budowlanego w Breslau (dzisiejszy Wrocław). W 1909 roku Heinrich dołączył do zarządu Danziger Hypothekenvereins (Gdańskie Towarzystwo Hipoteczne).

Heinrich Hevelke nie był rzecz jasna jedynym potomkiem słynnego astronoma żyjącym w wilhelmińskim gdańsku. Miał rodzeństwo, a gałęzie rodziny zamieszkiwały także w Chojnicach, Bytowie oraz Lęborku. Oto drzewo genealogiczne astronoma opracowane w latach 20. XX wieku:

Drzewo genealogiczne rodziny Hevelke, zaznaczyłem słynnego astronoma oraz wlaściciela willi przy ul. Pawłowskiego (J. Hevelke, Gert Havelke und seine Nachfahren…, Danzig 1927)

Około 1935-1936 roku Heinrich sprzedał dom przy Parkweg. Nowym właścicielem nieruchomości został Günter Wittke, mistrz kominiarski (!). Heinrich przeprowadził się na Rickertweg 10 we Wrzeszczu (dziś ul. Bohaterów Getta Warszawskiego), gdzie mieszkał do śmierci w 1938 roku. Tę odnotowała nawet polska prasa, przy okazji z niewiadomych względów nazywając go ostatnim potomkiem słynnego astronoma:

Informacja o śmierci Heinricha Hevelke w gazecie „Dobry Wieczór! Kurier Czerwony”, nr 258 z 18 IX 1938, s. 5.

Willa przy Parkweg przetrwała wojenną burzę 1945 roku. Utrzymano w niej urządzony jeszcze pod koniec lat 30. podział na mieszkania. Po 1990 roku budynek został sprywatyzowany, a w ostatnich latach – także przywrócony do świetności. Jako że figuruje w rejestrze zabytków, zadbano przy tym o zdobiące elewacje detale, w tym herb Heweliuszów. Dziwne tylko, że przez 80 lat od zakończenia II wojny nikt w polskim Gdańsku nie zwrócił na niego uwagi!

Skoro doczytałaś/doczytałeś do końca, to zapytam: czy moją ostatnią książkę już masz?
Kliknij okładkę, by kupić: