69 lat rynku we Wrzeszczu

Osoby historycznie niewtajemniczone zastanawiają się pewnie: jaki rynek we Wrzeszczu? Gdzie? Rynek to jest w Krakowie! Osoby historycznie wtajemniczone zapytają: jak to 69 lat? Przecież rynek we Wrzeszczu powstał setki lat temu (chociaż dziś już go nie ma). No to wyjaśniam: współcześni mieszkańcy Wrzeszcza rynkiem zwykli nazywać targowisko miejskie przy ul. Wyspiańskiego. Pewnie każde powojenne…

Al. Grunwaldzka na zdjęciu z walk ulicznych w stanie wojennym

Niedawno napisał do mnie czytelnik, by podzielić się prywatnym zdjęciem, na którym uwieczniono skrzyżowanie al. Grunwaldzkiej z ul. ks. Leona Miszewskiego: Jak piszę pan Marek Harasimowicz: „Zdjęcia przedstawiają walki uliczne mieszkańców z oddziałami ZOMO w czasie dużej, niezależnej manifestacji 1 maja 1983 roku.” Czyli formalnie jeszcze w stanie wojennym, który oficjalnie zakończył się 22 lipca…

Lecznica dla koni z UNRRY przy al. Hallera na filmie!

Jedną z rzeczy, które najbardziej lubię w badaniu historii Wrzeszcza jest możliwość weryfikowania bądź obalania rozmaitych legend. A już w ogóle jest super-fajnie, gdy przy okazji odkrywam fragment przeszłości naszej dzielnicy, o którym nikt dotąd nie wiedział. Kiedyś słyszałem o koniach z dostaw UNRRY, które zaraz po wojnie rzekomo trzymano przy dzisiejszej al. gen. J.…

Grunwaldzka Dzielnica Mieszkaniowa – dlaczego, kiedy i gdzie?

Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, temat największej powojennej inwestycji we Wrzeszczu, czyli budowa Grunwaldzkiej Dzielnicy Mieszkaniowej, nie jest dokładnie zbadany, ani tym bardziej odpowiednio spopularyzowany. W rezultacie jeśli przeciętnej osobie zainteresowanej historią Gdańska cokolwiek jest na ten temat wiadomo, to bardzo często są to fakty przeinaczone. Niniejszy post jest pierwszym z serii, która ma…

Zagadka pawilonu handlowego z ul. Waryńskiego

W Dzienniku Bałtyckim z lipca 1969 roku znalazłem takie dwa ogłoszenia: Początkowo wydawało mi się, że sprawa jest jasna i chodzi o pawilon handlowy, w którym od wielu lat mieści się sklep z armaturą hydrauliczną, artykułami metalowymi, budowlanymi, ogrodniczymi itp. (od niedawna w części budynku działa też sklep spożywczy oraz hipsterska knajpa):   W powyższych…

51 lat budynku Banku Millennium we Wrzeszczu

Patrząc dziś na ten budynek ciężko uwierzyć, że to już 51 lat:   Ale rzeczywiście, budynek Narodowego Banku Polskiego otwarto w czerwcu 1967 roku. Nowoczesny, dwukondygnacyjny przeszklony pawilon zaprojektowano w gdańskim Miastoprojekcie, a głównym wykonawcą było Gdańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego. A jak to się stało, że dziś mieści się tam Bank Millennium? Otóż w 1989…

Koniec i początek dworku w Nowych Szkotach

O Nowych Szkotach pisałem tu ponad 5 lat temu, prezentując m.in. jedyne zdane przedwojenne zdjęcia dworku. Niedawno natrafiłem na ciekawy artykuł w Dzienniku Bałtyckim z lipca 1994 roku, z którego dowiadujemy się trochę więcej na temat okoliczności śmierci i zmartwychwstania budynku przy ul. Konrada Leczkowa: Z tekstu dowiadujemy się, że po wykwaterowaniu siedmiu rodzin w roku…

Remiza strażacka odzyskuje dawny blask

Podczas pierwszego wiosennego spaceru do Parku Jaśkowej Doliny zajrzałem na ul. Sosnową, by przekonać się na własne oczy, jak postępuje przebudowa dawnej remizy strażackiej nr 3 (Feuerwache III), w której obecnie mieszczą się Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku oraz Wojewódzkie Centrum Powiadamiania Ratunkowego. Dzieje się! Ale po kolei. Budynek został oddany do użytku…

Powojenny Wrzeszcz na zdjęciach z domowego archiwum

Najprzyjemniejszym elementem całej przygody z historią Wrzeszcza jest możliwość dzielenia się swoją wiedzą z mieszkańcami – zarówno poprzez publikacje, jak i podczas prelekcji. Najwięcej satysfakcji zaś przynoszą sytuacje, w których publiczność rewanżuje się opowieścią o swoim własnym dawnym Wrzeszczu. Jedną z takich osób jest pani Ewa Gutarowska. Pani Ewa przesłała mi wybór zdjęć z rodzinnego…

„Krzyżacy” we Wrzeszczu

Nie, pamiętnego filmu Aleksandra Forda nie kręcono we Wrzeszczu – chociaż w średniowieczu wieś Wrzeszcz należała do Krzyżaków… Film z 1960 roku z dużym powodzeniem wyświetlano we wrzeszczańskich kinach.1 września na dole pierwszej strony Dziennika Bałtyckiego zamieszczono taką reklamę: Film był tak chętnie oglądany, że wkrótce po planowym zdjęciu z ekranów, przywrócono go: Później film pokazywano…

Powojenne perypetie „domu z wieżą” przy al. Legionów

Charakterystyczny budynek przy al. Legionów, w którym przed wojną mieściło się obserwatorium, a który do niedawna użytkowany był przez Uniwersytet Gdański, od jakiegoś czasu jest na sprzedaż. Chętnych do kupna nie ma, o czym było w tym artykule. Że jest to budynek problematyczny i nie pierwszy raz przysparzający problemów przekonałem się ostatnio. Otóż natrafiłem na…

Zamiatanie po historycznej Gedanii

Wygląda na to, że trwające od wielu lat perypetie z terenem dawnego Klubu Sportowego Gedania przy ul. Kościuszki właśnie dobiegają smutnego końca. Po latach nieużywania – bądź używania niezgodnie z przeznaczeniem – władze klubu sprzedały teren deweloperowi, który postawi tu kolejne osiedle mieszkaniowe. Jeśli czytać między wierszami, to ostatnie doniesienia prasowe nie pozostawiają co do tego…

Moja „tysiąclatka”, czyli SP nr 64 im. Marii Curie-Skłodowskiej

Przedwczoraj opublikowałem na portalu Trójmiasto.pl artykuł o gdańskich – i trójmiejskich – „tysiąclatkach”. Skupiłem się w nim bardziej na samym programie „tysiąca szkół na Tysiąclecie” i jego przebiegu w Gdańsku; siłą rzeczy poszczególne szkoły potraktowałem zdawkowo. Ale o jednej z nich bardzo chcę Wam opowiedzieć więcej, bo to akurat moja podstawówka: Szkoła Podstawowa nr 64…

Drób, dużo drobiu na pograniczu Wrzeszcza i Zaspy

Duża część mojego najnowszego artykułu w czasopiśmie 30 dni (popełnionego wspólnie z Janem Danilukiem), poświęconego historii obozu pracy przymusowej Narvik dotyczy jego powojennych losów. Przez kilka dekad baraki wykorzystywane były w rozmaitych celach: jako budynki biurowe, przemysłowe, ale także – co dziś słusznie szokuje – mieszkalne. Podobnie działo się z innymi barakami o wojennej proweniencji w…

Katastrofa lotnicza w Dolnym Wrzeszczu z 1954 roku

AKTUALIZACJA 14.12.2016: Krótki artykuł, który opublikowałem tu kilka dni temu zainteresował redakcję portalu Trójmiasto.pl. Poproszono mnie o przygotowanie na jego bazie dłuższego tekstu, co też uczyniłem. Artykuł dostępny jest pod tym adresem: http://historia.trojmiasto.pl/Katastrofa-lotnicza-we-Wrzeszczu-sprzed-62-lat-n108251.html   Dla porządku zostawiam tu link do odnośnego wątku na Forum Dawny Gdańsk. Niezmiennie serdecznie dziękuję anonimowemu Panu, który podzielił się publikacją,…

Replay 2015, czyli najciekawsze teksty

Jako podsumowanie kończącego się roku przypominam pięć najciekawszych tekstów – jeśli ktoś z Was je przegapił, to zachęcam do lektury: Tajemniczy Hotel Hohenzollern Pamiątka po willi Kronprinza, czyli podwórko z niespodzianką Plac Anny Walentynowicz, czyli skwerek zamiast kina Aleja Grunwaldzka w radzieckiej kronice wojennej z 1945 roku Niezwykłe zdjęcie Wrzeszcza na przełomie epok  

Aleja Grunwaldzka w radzieckiej kronice wojennej z 1945 roku

Portal Trójmiasto zaprezentował wczoraj radziecką kronikę wygrzebaną ze zbiorów Rosyjskiego Państwowego Archiwum Kino-Foto Dokumentów, na której upamiętniono zdobycie Gdańska wiosną 1945 roku przez Armię Czerwoną. Film jest czarno-biały, w połowie pozorowany i nie robi aż takiego wrażenia, jak prezentowany tu kiedyś kolorowy film z 1946-47 roku, jednak i tak jest niesamowity. Otóż widać na nim m.in. luterański…

Plac Anny Walentynowicz, czyli skwerek zamiast kina

W centrum Wrzeszcza wciąż jeszcze są miejsca niezagospodarowane albo zagospodarowane tymczasowo. Od dekad w różnych punktach utrzymuje się prowizorka, która – co tu dużo mówić – przynosi wstyd dzielnicy. Jednym z takich miejsc jest skwerek przy skrzyżowaniu ul. Waryńskiego z al. Grunwaldzką, o którym ostatnio znów robi się głośno. Otóż w sierpniu ma tam stanąć pomnik Anny Walentynowicz,…

Sklep ARGED i ELDOM przy al. Grunwaldzkiej

Zanim pojawił się Media Markt, mieszkańcy Wrzeszcza kupowali artykuły gospodarstwa domowego w ELDOM-ie. Wiosną 1967 roku w punktowcu przy al. Grunwaldzkiej 115 uruchomiono tzw. sklep wzorcowy tej PRL-owskiej sieci sklepów: Budynek, w którym się mieścił (powstały w latach 1958-60), widać dobrze na tej pocztówce z połowy lat 60. (z neonem ARGED): (ARGED to najwyraźniej wcześniejsze wcielenie ELDOM-u.)…

Wrzeszczański elementarz dla niezorientowanych

Ostatnio dotarło do mnie, że podczas gdy ja zagłębiam się tu we wrzeszczańskie detale, to duża część ludności cywilnej – głównie przyjezdnej, ale, jak się przekonuję na co dzień, nie tylko – nie zna faktów podstawowych. Postanowiłem więc wykonać małą pracę u podstaw i jednocześnie ułatwić niezorientowanym życie. Oto 5 najważniejszych faktów dotyczących Wrzeszcza, które…

Efemeryczna linia autobusowa w powojennym Wrzeszczu

W październiku 2013 roku uruchomiono linię autobusową 100, która miała ułatwiać przemieszczanie się po gdańskim śródmieściu. Szybko jednak okazało się, że zainteresowanie jest niewielkie, przez co busik mknie przez wąskie uliczki historycznego centrum Gdańska prawie zupełnie pusty. I jeżeli ten stan się utrzyma, to linia 100 zapewne zostanie zlikwidowana. Dlaczego o tym piszę? Otóż przeglądając…

Replay czyli kilka zeszłorocznych wpisów na jesienne wieczory

Chociaż kilka dni temu zmieniłem szablon bloga na bardziej dynamiczny, dzięki czemu możecie teraz przeglądać jego zawartość na kilka sposobów, to jednak mam świadomość, że nie każdy z Was ma w sobie tyle cierpliwości, by głęboko w nim grzebać. Dlatego też – podobnie jak przed rokiem – postanowiłem przypomnieć najciekawsze teksty z ubiegłego roku. Jeżeli…

Rublowiec, czyli zaniechany wieżowiec GDM-u

AKTUALIZACJA 30.12.2016: Na bazie posta, którego opublikowałem tu pierwotnie, napisałem dłuższy artykuł, który ukazał się na portalu Trójmiasto.pl http://historia.trojmiasto.pl/Prawie-pol-wieku-wiezowca-Olimp-czyli-znacznie-mniejsze-zlo-n108598.html Dla porządku zostawiam stare zdjęcie Olimpu, sprzed odświeżenia elewacji: …”wizualizację” z epoki:  …oraz przykład omawianej architektury prosto z Moskwy:

Sezon wrzeszczańskich wykopalisk

Każde gdańskie dziecko wie, że jak pogrzebie z ziemi wystarczająco głęboko, to prędzej czy później znajdzie ciekawy fant. Nic dziwnego więc, że trwająca od kilku lat gigantyczna przebudowa okolic wrzeszczańskiego dworca przyniosła ze sobą sporo ciekawych odkryć. Myślę, że warto podsumować te znaleziska. 1) Zaczęło się wczesną wiosną, od piwnic i fundamentów pierwszego wrzeszczańskiego dworca…

Nowe wrzeszczańskie hasła w ‚Gedanopedii’

Jak zapewne pamiętacie, projekt internetowej encyklopedii Gdańska, zwanej Gedanopedią, ruszył w grudniu 2012 roku, miesiąc po premierze wydania papierowego. Zapowiadano wtedy, że Gedanopedia będzie edytowalna i każdy – także osoby, które nie brały udziału w przygotowaniu haseł do wersji książkowej – będzie mógł tworzyć nowe i poprawiać istniejące hasła. Z niewiadomych przyczyn projekt dostał czkawki…

Finał warsztatów „Odkopane z Zaspy”

Wczoraj w Filii nr 6 WiMBP przy ul. Pilotów odbyło się publiczne czytanie fragmentów wspomnień uczestniczek warsztatów Odkopane z Zaspy (przypomnę, że na początku maja miałem przyjemność oprowadzać panie po dzielnicy i opowiedzieć trochę o jej historii.) Inicjatywa bardzo fajna i wartościowa – starzeje się pokolenie zaspiańskich pionierów, warto wysłuchać ich historii, wspomnień, zanim będzie na…

Dwie (przespane) lotnicze rocznice

Nieco niepostrzeżenie minęły nam dwie okrągłe i niezwykle ważne dla Wrzeszcza – oraz całego Gdańska – rocznice, obie związane z komunikacją powietrzną. Otóż 30 marca 1974 roku z wrzeszczańskiego lotniska odleciał ostatni samolot (dla tych, którzy nie wiedzą, dodam, że na terenie zlikwidowanego portu lotniczego powstała dzielnica Zaspa), zaś 2 maja minęło 40 lat od uroczystego…

Aniołki dla początkujących

Kilka miesięcy temu napisałem, że Górny Wrzeszcz to dla mnie kraina wciąż w dużej mierze tajemnicza. Uwaga ta tym bardziej ma zastosowanie do tej części dzielnicy, którą dziś nazywamy Aniołkami. Niby to Wrzeszcz, ale jakoś tak nie bardzo… Korzystając więc z pięknej pogody zacząłem te okolice eksplorować. Tereny nazywane dziś Aniołkami w przeszłości były częścią wsi Suchanino (Zigankenberg);…

Requiem dla Indiańskiej Wioski

Od lat mówiło się o likwidacji osiedla przy ul. Nad stawem we Wrzeszczu, nazywanym Indiańską Wioską, ale jakoś nikt w to szczególnie nie wierzył, a najmniej chyba sami mieszkańcy, którzy przez dekady zdążyli się tam nieźle zadomowić. Zmieniło się to dopiero w ostatnich kilku latach, kiedy okolice wrzeszczańskiego dworca zamieniono w wielki plac budowy. Ale…

O Olimpie/Dolarowcu w „Naszej historii”

Niedawno chwaliłem się debiutem na łamach nowego miesięcznika Nasza historia – czasopisma otwartego na lokalność. Poszedłem za ciosem i w najnowszym, marcowym numerze znajdziecie mój tekst Jak na wybrzeżu zbudowano namiastkę Zachodu (s. 18), opowiadającym dzieje najsłynniejszego powojennego budynku Wrzeszcza – wieżowca Olimp/Dolarowiec. Zapraszam do kiosków 🙂

Koniec wrzeszczańskiego McDonalda

W przeciwieństwie do Pedetu, z wrzeszczańskim McDonaldem nie wiążą się żadne moje wspomnienia (zresztą, z żadnym się nie kojarzą, bowiem nigdy niczego nie zjadłem w tej sieci). Zdaje się, że raz w kryzysie wstąpiłem tam na szybkie siku. Ale nie da się ukryć, że na naszych oczach kończy się pewna epoka – z centrum dzielnicy…

Replay czyli kilka starszych tekstów na jesienny weekend

Domyślam się, że nie każdy z Was ma cierpliwość grzebać w starszych wpisach tego bloga, toteż postanowiłem przypomnieć najciekawsze teksty z 2012 roku. Jeżeli je przegapiliście, oto szansa, by nadrobić zaległości: Fabryka likierów Julius von Götzen AG w Dolnym Wrzeszczu Dawna baza 17. Batalionu Taborów w Strzyży Stalinowskie Osiedle Wojska Polskiego w Strzyży Budynek dawnej…

Historia wrzeszczańskiego Harrodsa

Dziś trochę o miejscu dla mnie – a zapewne także dla wielu spośród Was – szczególnym, a mianowicie o Powszechnym Domu Towarowym „Neptun” we Wrzeszczu, stojącym do niedawna przy al. Grunwaldzkiej 107-109. Do niedawna, bowiem na przełomie lat 2011/2012 został wyburzony, a na jego miejscu powstaje prawie 85-metrowy wieżowiec Centrum Biurowego Neptun. Napisałem „miejscu szczególnym”,…

Dawne wrzeszczańskie neony

AKTUALIZACJA 8.01.2017: Post, który opublikowałem tu pierwotnie, znacznie rozszerzyłem i opublikowałem na portalu Trójmiasto.pl: http://historia.trojmiasto.pl/Neonowy-Wrzeszcz-n108877.html Dla porządku pozostawiam tu oryginalne ilustracje – pocztówki z latch 60. ubiegłego wieku:                                                      …

Dawny kościół gdańskiej Polonii w materiale portalu Trójmiasto.pl

Znów zostałem zaproszony przez Jakuba Gilewicza z portalu Trójmiasto.pl do opowiedzenia o kościele przed kamerą; tym razem jego wybór padł na kościół pw. św. Stanisława we Wrzeszczu. Oto efekt:   Filmowi towarzyszy artykuł, do przeczytania tutaj. Więcej informacji na temat ww. kościoła znajdziecie oczywiście w mojej książce Dolny Wrzeszcz i Zaspa (współautor: Jan Daniluk), strony 100-107.

Powojenny, zniszczony Gdańsk na kolorowym filmie

Co prawda poniższe nijak nie dotyczy Wrzeszcza, ale jest tak niesamowite, że nie mogę o tym tutaj nie wspomnieć. Od kilku dni zachwycam się – podobnie, jak wszyscy wrażliwi na przeszłość Gdańska – odkrytym niedawno kolorowym filmem, na którym uwieczniono powojenne, zniszczone Główne Miasto. Skarpetki spadają z wrażenia! Zobacz film Film nagrał najprawdopodobniej ok. 1946-47 roku…

Wrzeszczańskie dworce kolejowe

Różne cuda wypływają ostatnio na niemieckim eBayu, nie wierzyłem jednak, że kiedykolwiek wypłynie właśnie to. Oto pojawiła się przedwojenna pocztówka przedstawiająca wrzeszczański dworzec! Co prawda wygląd dworca znany był już wcześniej… …jednak o istnieniu dworcowej pocztówki nigdy nie słyszałem. A więc jest! Osobną kwestią jest uroda tego budynku. Trzeba przyznać, że Wrzeszcz nigdy nie miał…

Państwowe Szkoły Budownictwa w Strzyży

Tym razem chciałbym przybliżyć Wam historię powstania mojego ulubionego „strzyżańskiego” obiektu, a właściwie: kompleksu obiektów. Jest nim zespół budynków Państwowych Szkół Budownictwa przy al. Grunwaldzkiej. Kompleks ten stanowi doskonały przykład zarówno rozmachu, jak i funkcjonalności projektów realizowanych w Polsce w latach stalinowskich. Do roku 1945 w miejscu tym nie znajdowało się dosłownie nic. Omawiany teren…

Łąką Fröbla czyli ulica Gołębia

W Blaszanym bębenku Güntera Grassa, w rozdziale „Teatr frontowy Bebry” znajdziemy taki oto fragment: „Szedłem przez Łąkę Fröbela, na której w ostatnich latach wyrosły baraki obozu organizacji Todta”. Przy pierwszej lekturze tego dzieła zastanawiałem się: jaka łąka? Jakiego Fröbela? Jakie baraki? Jaka Organizacja Todta? Na wypadek, gdybyście też się nad tym zastanawiali, przedstawiam poniższe. Łąką…

Klub Studencki ŻAK przy al. Grunwaldzkiej

Jednym z niewielu miejsc we Wrzeszczu, gdzie dzieje się coś więcej niż handel i jedzenie (tak, mam tu na myśli obie tzw. galerie handlowe) jest Klub Studencki ŻAK przy al. Grunwaldzkiej 195/197. Ambitne kino, teatr, koncerty niszowych artystów o światowej renomie, wystawy. Dzisiaj mija 11 lat od dnia jego uroczystego otwarcia. Sam Klub jest oczywiście…

Szkoła Podstawowa nr 17 („Hetmanka”)

W latach 50. ubiegłego wieku, w ramach budowy Grunwaldzkiej Dzielnicy Mieszkaniowej (GDM) w centrum Wrzeszcza powstało wiele obiektów użyteczności publicznej, które służą nam do dziś. W tym wpisie chciałem przybliżyć pokrótce historię Szkoły Podstawowej nr 17 przy ul. Stefana Czarnieckiego. Szkołę ulokowano na podwórzu wyznaczonym przez kwartał zabudowy wzdłuż al. Grunwaldzkiej, ul. Waryńskiego i ul.…

Budynek dawnej Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy al. Hallera

Mimo jego raczej przygnębiającego wyglądu, mam do tego budynku sentyment. Po pierwsze dlatego, że przez dziewięć lat mieszkałem dosłownie po sąsiedzku, po drugie – bo tam właśnie odebrałem wyższe wykształcenie, po trzecie – i najważniejsze – dlatego, że poznałem tam dwie bardzo ważne w moim życiu postaci: miłość mojego życia oraz jedną z niewielu osób,…

Osiedle Wojska Polskiego w Strzyży, czyli post scriptum do „Zapomnianego Osiedla Roosevelta”

W artykule w bieżącym numerze 30 dni zasygnalizowałem, iż Osiedle Roosevelta powstawało równolegle z Osiedlem Wojska Polskiego. Równoległość ta miała charakter nie tylko czasowy, obie inwestycje łączyło więcej: podobnie peryferyjna względem Wrzeszcza lokalizacja, podobne warunki terenowe, podobny charakter zabudowy. Poniższe podaję gwoli uzupełnienia. Nowe osiedle robotnicze miało stanąć w północno-zachodniej części Wrzeszcza, czyli tak naprawdę…